Du lich Dien Bien | Du Lich | Dien Bien
Du Lich Dien Bien Dien Bien Tourism - Chào mừng quý khách đến với Công ty TNHH Lữ Hành Du Lịch Minh Thành - Du lịch Điện Biên, Điện Biên Tourism, Dien Bien Tourism, Du lịch, Du lich, Điện Biên, Dien Bien... Công ty TNHH Minh Thành sẵn sàng liên kết với các Công ty du lịch để mở rộng và phát triển du lịch Điện Biên và các tỉnh thành khác.


Nhảy sạp của dân tộc Khơ mú và đôi điều về nguồn gốc nhảy sạp

Múa sạp xuất hiện từ lâu trong đời sống cộng đồng các dân tộc ở Tây Bắc. Có rất nhiều dân tộc cùng có điệu múa này nhưng trong mỗi một dân tộc điệu múa này lại có sự khác biệt chủ yếu trong chất liệu múa sạp.  Có dân tộc dùng gỗ, có dân tộc dùng tre, nứa…Việc này cũng có thể lý giải được do sự ảnh hưởng và giao thoa văn hóa, nhưng việc xác định nguồn gốc nhảy múa sạp bắt nguồn từ dân tộc nào do chưa có tài liệu ghi chép nên việc xác định hết sức khó khăn. Để truy sâu nguồn gốc nhảy sạp, hiện những người làm công tác nghiên cứu văn hóa đã mạnh dạn đưa ra các kiến giải khác nhau.


So với các dân tộc anh em cùng sinh sống trên dải đất Tây Bắc, người Khơ Mú Điện Biên có lịch sử cư trú tương đối muộn. Họ không sống tách biệt hẳn trên núi cao như người Mông, dân số lại không đông nên họ bị yếu thế và có thời, trước ngày cách mạng thành công, họ phải chịu thân phận thấp trong xã hội, chấp nhận vai trò là người phục vụ cho giai cấp thống trị.

Tuy đến Tây Bắc Việt Nam cư trú khá muộn, chịu những ảnh hưởng nhất định về tập quán sản xuất, đời sống vật chất, đời sống tinh thần từ những dân tộc bản địa song người Khơ Mú vẫn giữ được những nét đặc trưng của mình. Một trong những nét văn hóa đặc sắc, thể hiện đậm đặc ảnh hưởng của sản xuất nông nghiệp lên văn hóa, tín ngưỡng và tính cách dân tộc của người Khơ Mú chính là nhảy sạp (Tệ khơ liệp). Nhảy sạp của người Khơ Mú là sinh hoạt văn hóa có thể được tổ chức vào những đêm trăng, sau khi làm đồng áng mệt nhọc nhưng thông thường, khi nhắc đến nhảy sạp, người ta thường gắn với lễ cầu mưa (Khơ co rự mạ) . Nhảy sạp được tiến hành sau khi lễ cầu mưa (Khơ co rự mạ) kết thúc.

Cũng giống như đa số các dân tộc khác ở Điện Biên, khi hoạt động sản xuất nông nghiệp còn lạc hậu, phụ thuộc vào thiên nhiên thì việc thờ cúng các vị thần thiên nhiên liên quan đến sản xuất luôn chiếm vai trò chủ đạo trong đời sống tâm linh của người Khơ Mú. Lễ cầu mưa được coi là một trong những nghi lễ quan trọng nhất trong những nghi lễ mang tính cộng đồng của họ. Lễ cầu mưa của người Khơ Mú được tiến hành vào khoảng tháng 5, tháng 6 khi cả bản đã thực hiện xong công việc chọc lỗ tra hạt - một hình thức gieo hạt đặc trưng của người Khơ Mú nhằm cầu mong các vị thần không cho con chim, con thú rừng vào phá, cầu thổ công, thổ địa phù hộ cho mình cho cây lúa tốt tươi, cây cỏ chết đi và cầu cho cây lúa được nhiều hạt, cầu cho mưa đến nhanh và sớm cho cây lúa, cây ngô được nảy mầm, thóc ngô được đầy bồ, mùa màng bội thu… Sau khi kết thúc phần lễ, cả bản không kể già trẻ, gái trai sẽ cùng nhau nhảy sạp.

Nhảy sạp thường được tiến hành trên một bãi đất trống, thường là cạnh nhà trưởng bản hoặc một người có uy tín. Gậy dùng cho nhảy sạp là cây gậy dùng để làm nương (tiếng Khơ Mú gọi là itờ). Gậy Itờ là một cây gậy chắc, cứng, thường được làm từ cây thành ngạnh. Gậy to vừa tay người cầm, chiều dài khoảng 2 đến 3 mét. Nếu gậy dài 3 mét thì sẽ dùng được khoảng 2 mùa nương, còn nếu gậy không được như vậy thì có khi một mùa làm nương họ phải sử dụng đến 2, 3 cây gậy Itờ. Gậy Itờ dùng cho đàn ông để chọc lỗ cho phụ nữ tra hạt trên nương. Cho đến nay, hình thức chọc lỗ tra hạt gần như không còn tồn tại vì người dân Khơ Mú đã thay đổi phương thức canh tác, song xét về ngọn nguồn của nhảy sạp thì cây gậy dùng để làm sạp chính là công cụ lao động. Gậy Itờ trong nhảy sạp được gác lên những cái máng lợn úp liền nhau. Máng lợn rỗng trong lòng khi gõ nhịp sẽ tạo ra âm cộng hưởng to, mạnh mẽ, tạo khí thế tưng bừng, rộn ràng và hưng phấn cao độ cho người tham gia. Có lẽ nhờ vậy mà nhảy sạp của người Khơ Mú thiên về tiết tấu nhanh, mạnh và thể hiện sức sống mạnh mẽ hơn nhiều so với nhảy sạp của các dân tộc khác. Sự tham gia của gậy Itờ và máng lợn trong nhảy sạp cho thấy mối quan hệ hữu cơ, mật thiết giữa sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt văn hóa của người Khơ Mú. Mặt khác, chính mối quan hệ này cũng hé mở ra một hướng mới trong việc tìm hiểu về nguồn gốc của nhảy sạp. Phải chăng nhảy sạp bắt nguồn từ dân tộc Khơ Mú, khi mà công việc đồng áng kết thúc, họ sử dụng ngay chính những nông cụ quen thuộc để vui chơi, giải trí?

Múa sạp xuất hiện từ lâu trong đời sống cộng đồng các dân tộc ở Tây Bắc. Có rất nhiều dân tộc cùng có điệu múa này nhưng trong mỗi một dân tộc điệu múa này lại có sự khác biệt chủ yếu trong chất liệu múa sạp.  Có dân tộc dùng gỗ, có dân tộc dùng tre, nứa…Việc này cũng có thể lý giải được do sự ảnh hưởng và giao thoa văn hóa, nhưng việc xác định nguồn gốc nhảy múa sạp bắt nguồn từ dân tộc nào do chưa có tài liệu ghi chép nên việc xác định hết sức khó khăn. Để truy sâu nguồn gốc nhảy sạp, hiện những người làm công tác nghiên cứu văn hóa đã mạnh dạn đưa ra các kiến giải khác nhau.

Luồng ý kiến thứ nhất cho rằng việc nhảy sạp không thể bắt nguồn từ dân tộc Khơ Mú do người Khơ Mú khi di cư sang Tây Bắc chịu thân phận rất thấp, do vậy chỉ có thể là đồng hóa và áp đặt văn hóa chứ không thể có sự giao lưu văn hóa giữa dân tộc có thân phận thấp với dân tộc ở vị trí người làm chủ mà ở đây cụ thể là người Thái. Hơn nữa, hiện nay nhảy sạp cùng với múa xòe trở thành nét sinh hoạt văn hóa hết sức phổ biến và đặc trưng của người Thái. Để minh chứng cho mối quan hệ giữa nhảy sạp và sản xuất nông nghiệp của người Thái, các nhà nghiên cứu phỏng đoán trước kia khi múa sạp người Thái không sử dụng tre nứa như hiện nay mà dùng chiếc chày giã gạo xếp hàng đôi trên hàng gỗ để từng đôi một múa.

Còn luồng ý kiến thứ hai thì cho rằng nhảy sạp có nguồn gốc từ dân tộc Khơ Mú, bởi lẽ đối với các dân tộc ở Tây Bắc nói riêng và các dân tộc ở các vùng miền núi khác nói chung thì văn hóa rừng vẫn chiếm ưu thế chủ đạo. Một số dân tộc khác tuy chọn việc sinh sống ở vùng thung lũng gần sông suối nhưng vẫn phải dựa rất nhiều vào rừng núi, do vậy các sản phẩm từ rừng núi sẽ vẫn chiếm thế chủ đạo trước khi có sự xuất hiện của các sản phẩm cây trồng. Sự phân chia giai cấp trong cộng đồng các dân tộc Tây Bắc trước cách mạng cũng chưa thực sự rõ ràng, do đó, sự tiếp biến, giao thoa văn hóa hai chiều giữa các dân tộc là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Mặc dù sự tiếp nhận văn hóa Thái trong cộng đồng người Khơ Mú là rõ rệt hơn song không loại trừ khả năng ngược lại khi mà văn hóa Khơ Mú mang trong mình những nét đặc trưng, khu biệt và sức sống mạnh mẽ. Trên thực tế, nhiều người Khơ mú biết nói tiếng Thái, ăn, ở, mặc có nhiều nét giống dân tộc Thái nhưng cũng có những sản phẩm giao thoa ngược như một số sản phẩm mây tre, đan của người Khơ mú cũng được dùng rất nhiều trong các gia đình người Thái. Về luận điểm người Thái sử dụng chày giã gạo làm gậy nhảy sạp cũng có ý kiến phản bác. Chày giã gạo dùng để làm sạp có vẻ không hợp lý cho việc múa đôi vì chày thường rất nặng, ngắn do vậy rất khó cho việc dùng để múa sạp. Còn hình ảnh người Thái thường xuất hiện nhiều với hình ảnh múa sạp thì có nhiều nguyên nhân trong đó trước kia các điệu múa sạp nói riêng và các điệu múa nói chung còn đơn sơ chưa có tiết tấu, nhịp điệu và thành một bài biểu diễn hoàn chỉnh. Để phục vụ cho hệ thống quan lại địa phương và các quan thầy Pháp, vua Thái “Đèo Văn Long” đã cho tập hợp các cô gái và chỉnh lý các điệu múa dân gian thành bài bản, hoàn chỉnh hơn. Người Thái lại giao lưu, tiếp xúc nhiều, có nhiều điệu múa hơn do vậy hình ảnh múa sạp thường gắn liền với người Thái cũng là điều dễ hiểu.

Đây chỉ có thể là những kiến giải bước đầu mang tính chủ quan. Mong rằng các nhà khoa học có thể góp ý bổ sung và đi sâu nghiên cứu.


 

 

Chọn ngôn ngữ

LIÊN KẾT WEBSITE

HỖ TRỢ TRỰC TUYẾN

Hotline (24/7)

  0913 542 625 

  0943 181 982 

 

Thời tiết


NguoiYenThanh.Com
Đang Tải Dữ Liệu
Nguồn: www.nchmf.gov.vn

QUẢNG CÁO


Thống kê truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay117
mod_vvisit_counterTất cả122445
Số người online: 2